WikiTurk
Editor Login | Register
Ekle

> Bilgi Rehberi > Ekonomi & İşletme

sercenyurt
(Date : 07.03.2008 16:11:04)
imageimageimage %4


Sanayi Teşvik Kanunları


 Reklam



Sermaye maliyetinin azaltılarak yatırımların istenilen alana yönelmesini sağla­maya yönelik kaynak transfer yön­temi olan teşvikleri düzenlemek üzere çıkarılan kanunların tarihi, Milli İktisat Politikası zamanında kadar gider.14 Aralık 1913"te kabul edilen Teşvik-i Sanayi Kanun-u Muvakkadı ile toplam değeri 1.000 lirayı geçen, en az 5 beygir gücü kullanan sanayi kuruluşlarına makine, donanım ile ham ve yar­dımcı maddelerin ithalatlarında gümrük vergisi bağışıklığı sağlan­mıştır.
1913 tarihli muvakkat kanun Cumhuriyet devrinde, 1923 yılında, tadil edilerek yürürlükte tutulmuş ve 15 Haziran 1927 günlü 1055 sa­yılı Teşvik-i Sanayi Kanunu ile pe­kiştirilmiştir. 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu 15 yıl yürürlükte kalmak üzere sanayicilere arazi, telgraf, te­lefon, elektrik hat kolaylıkları sağ­lamaktadır. Devlet kamulaştırdığı arazi ve binaları kredi ile sanayici ve girişimciye verecektir. Maktu zam vergilerinden, belediye resim ve harçlarından, yapı malzemesi, makine, alet ve yedek ve yenileme parçaları taşıma, yükleme, boşalt­ma, gümrük vergi ve resimlerin­den, demir ve deniz yollarında ta­şımadan indirimli tarife veya ba­kanlar kurulu kararıyla özel tarife­den yararlanacaklar, prim ödeme­leri, tuz, alkol, patlayıcı maddede indirimden ve merkezi bütçeye bağ­lı bakanlık ve kuruluşlar, il özel ida­releri ve belediyeler, ihtiyaçlarını, fennen dahildeki üretimle karşıla­nabileceği gösterilirse, % 10 daha pahalı da olsa yerli üreticiden al­maya mecbure tutulacaklar, bakan­lar kurulu kararıyla yerli üreticilere tekel ayrıcalıkları verilebilecek, ay­rıca devletin ürettiği ham ve yar­dımcı madde fiyatlarında da bu şirketler için indirim yapılacaktır.
1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu"nun özel bir yeri vardır. Geniş bir teşvik politikası uygulanması amacı ile çıkarılan ka­nunun amacı "...Sanayi-i milliyemizin teşvik ve himayesine memleke­timizde dahili istihlakımıza kifayet ettirdikten başka, belli başlı ihracat yapan sanayi müesseleri vücuda getirilmesidir. Bu politika ile gümrük tarifelerinin artırılamadığı bir dönemde başka önlemlerle yerli üretimin korunması hedeflenmişti. 1913"te kanundan yararlanan şirket sayısı 239 iken, 1923"te 342"ye, 1927"de 470"e çıkmıştı. 1925"te me­mur ve müstahdeme dağıtılan ayak­kabı, kumaş, elbise ve yatak levazımatının yerli ürünler olması ka­rarı ve aynı yıl kurulan Türkiye Sa­nayi ve Maadin Bankası da özel sektörü destekleme anlayışıyla ya­pılan diğer düzenlemelerdir.
1926-1939 döneminde sanayi sektöründe genişleme ve işgücü verimliliğinde artış görülür; sanayi üretiminin gerçek değeri yılda % 9 artarken, istihdam yılda % 3 art­mıştır. Bu dönemde iç ticaret had­leri sanayi malları lehinedir ve dev­let dahil yerli sanayi işletmeleri için elverişli ortam vardır. Ancak 1929 Büyük Bunalım"ı Türkiye"yi de etkilemiş ve devletçilik politika­sına dönülmüştür. Devletçilik po­litikasından 1934"te vazgeçilmiş, bu değişikliğe uygun olarak İsmet İnö­nü yerine Celal Bayar başbakanlığa getirilmiştir.
DP iktidarı döneminde, 1951" de Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu, 1954"te Petrol Kanunu ile yabancı sermayeyi özendirici dü­zenlemeler yapılırken, iktidarın ge­nel iktisat politikası ve Marshall Planı ve yardımı çerçevesinde özel sektör için elverişli bir ortam yaratılmıştır. Devlet Planlama Teş­kilatı kurularak karma ekonomi anlayışı ile kalkınma planlarının hazırlandığı dönemde ise sanayi teşviklerinin genel kalkınma plan­ları, bölgeler arası denge, montaj sanayimden imalat sanayiine geçişi sağlayacak bütünlüklü özendirme­ler geliştirilmesine çalışılmıştır. Hızlı amortisman uygulamasına geçilme­si, istihsal vergisi uygulaması bu önlemlerdendir. 1963"te Gelirler Vergisi Kanunu"nda yapılan deği­şiklikle yatırım indirimi, 1964"te Gümrük Kanunu"nda yapılan deği­şiklikle yatırım mallarının ithala­tında vergi ve resimlerden bağışık­lık ve taksitlendirme getirilmiştir. Sınai Yatırım ve Kredi Bankası, T. Sınai Kalkınma Bankası, Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası, fi­nansman, kredi sorunlarını çözmek ve işçi tasarruflarının yatırıma dö­nüşmesi amacıyla kurulan banka­lardır.
1967 yılında 933 sayılı Kalkın­ma Planlarının Uygulanması Esas­larına Dair Kanun bütün teşvik mevzuatını bir araya getirirken, ya­tırım indirimlerini % 80"e kadar çı­karmıştır. 1927"den sonraki en önemli düzenlemeyi bu Kanun sağlamış olmakla birlikte, bu tarih­ten sonra yapılan yasal düzenle­melerde de bu hukuki bütünlük ile planlama çalışmalarının uyumunun fazla gözetilmediği görülür. 12 Mart 1971"den sonra gümrük bağışıklığı, döviz ayırımı, selektif kredi uygu­laması, faiz farkı ödemesi gibi bir­çok teşvik uygulaması konusunda birçok düzenleme yapılmış ve za­man zaman uygulamaları durdur­ma,    dondurma,genişletme gibi farklı uygulamalar çeşitli kuruluşlar eliyle yürütülmüştür.  1978 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı"nın 78/2-32 sayılı tebliği ile bu yasal dağınıklık giderilmeye çalışılmıştır.11 Ocak 1980"de Başbakanlığa bağlı Teşvik ve Uygulama Dairesi  ku­rulmuş ve daha sonra bu daire DPT"ye bağlı Teşvik ve Uygulama Başkanlığı"na dönüştürülmüştür.Ge­ne de 24 Ocak Kararlarına kadar mevzuat dağınıklığının devam et­tiği görülür. Planlı dönem boyunca yıllık olarak yayınlanan program ka­rarnameleri ve Yatırımların,ihra­catın ve  Döviz Kazandırıcı  Hiz­metlerin Teşvik ve Yönlendirilme­sine ait Hükümler çerçevesinde düzenlenen Genel Teşvik Tabloları sürekli geliştirilmiş ve  teşvik bel­gesi etkeni ön plana çıkmıştır. Yıl­lar itibariyle verilen teşvik belgesi gelişmelerine  bakıldığında,1971"e kadar iki haneli olan belge sayısının (1971"de   69) üç haneye fırladığı (1972"de  259),  bu  sıçramanın üç haneden dört haneye olmak üzere 1980"de tekrar yaşandığı (1980"de 573, 1981"de 3.264) görülmektedir. Bu dönemin en önem kazanan ko­nularından biri de kur garantisidir.
1984 yılında yatırım indirimi % 100"e kadar yükseltilirken, öz kaynak oranı % 30"a kadar indirilmiş tir. 27 Haziran 1963 tarih 261 nolu Kanun"da 28 Eylül 1979 tarihli 34 nolu Kanun"la yapılan değişiklikle yerli üretime ihracat gücü kazan­dırmak için uygulanan vergi, resim bağışıklıklarıyla vergi iadesinden yararlandırılması, Bakanlar Kurulu yetkisine bağlanmış (bkz. hayali ih­racat), 27 Kasım 1982"de Gümrük Kanunu tarife cetveli değiştirilmiş, 14 Ocak 1982"de Deniz Ticaret Filosunun Geliştirilmesi ve Gemi inşa Tesislerinin Teşvikine Dair Kanun, 12 Mart 1983"te Turizm Teşvik Kanunu kabul edilmiştir.Sanayi teşvik mevzuatı bugün, Türkiye"nin Avrupa Birliği üyeliği ve GATT"ın dönüştüğü uluslara­rası örgütlenme olan Dünya Tica­ret Örgütü süreçlerine bağlıdır.

 

 

 













Derecelendir
Kaynak
İçerik İhbarı



Open Source Document Project AUP&TOS